Dien je publiek (en het beste tegengif tegen plankenkoorts dat ik ken)

"They don't hear what you're saying, they're hearing what they understand" — (ze horen niet wat je zegt — ze horen wat ze begrijpen.). Dat is Stephen E. Lucas, The Art of Public Speaking.

Publiekgericht presenteren is de praktijk waarbij je je luisteraars dient, vóórdat je je boodschap dient.

De meeste sprekers draaien de volgorde om. Ze bereiden voor wat ze willen zeggen, lopen het podium op en ontdekken te laat dat het publiek de sprong nooit met hen heeft gemaakt.

Deze post gaat over de volgorde die werkt. En waarom het ook toevallig het sterkste tegengif tegen plankenkoorts is dat ik heb gevonden.

Waarom je publiek dienen vóór je boodschap?

Een presentatie kan alleen bestaan bij de gratie van een publiek.

Daarom is je eerste prioriteit om hen te dienen. Welke kennis, overtuiging, product of call to action — het kernidee van je presentatie — zou je hen kunnen meegeven?

Je tweede prioriteit is om het kernidee en de ondersteunende boodschappen zo goed mogelijk te dienen. Wat is de meest verhelderende, meest overtuigende, meest ontroerende manier om het te brengen?

En als resultaat van jouw dienstbaarheid word je mogelijk begroet met acceptatie, erkenning en misschien zelfs bewondering, door degenen om wie je in de eerste plaats gaf. Je publiek.

Ik ben er vrij zeker van dat je mijn enigszins militante toon hebt opgemerkt. Dat heeft een goede reden. Je moet ervan uitgaan dat de tijd van je publiek het meest waardevolle bezit in de zaal is. Je hebt de verantwoordelijkheid om er goed gebruik van te maken.

Voorbereiden is daarom een absolute must, vooral voor een beginnende spreker. Maar voorbereiden in de juiste volgorde is nog belangrijker dan hard voorbereiden.

Wat betekent 'je publiek dienen' in de praktijk?

Praktisch betekent het dat je vijf dingen doet voordat je je mond opendoet.

1. Peil wie ze zijn. Hun rollen, kennis, verwachtingen en de woorden die ze al gebruiken.

2. Verbind door je onderwerp te relateren aan hun wereld, zelfs als ze er geen eerdere ervaring mee hebben.

3. Boei hun aandacht in de eerste negentig seconden met een verrassende uitspraak, een intrigerende vraag, een persoonlijke anekdote of een pakkend beeld.

4. Betrek. Trek ze de zaal in met vragen, een handopsteking of korte taken. Betrokkenheid is wederzijds. Je kunt de aandacht van een publiek niet vasthouden als je ze als passief behandelt.

5. Laat beklijven. Zorg dat je boodschappen blijven hangen met analogieën, metaforen en benoemde framewerken die het publiek een week later nog zal onthouden.

Dat is de publiekgerichte methode in vijf stappen. Het komt vrijwel één-op-één overeen met de A in de PASS-methode, de Analyse-fase. In mijn ervaring met het trainen van sprekers in Amsterdam is dit het deel van de presentatievoorbereiding dat het vaakst wordt overgeslagen.

Hoe helpt je publiek dienen tegen plankenkoorts?

Zal je angst om te presenteren je ooit verlaten? Misschien niet.

Maar hoe gaan mensen die beroepsmatig in het openbaar spreken om met de zenuwen? Angst is, tot op zekere hoogte, een gebrek aan kennis. De sprekers die weten wat ze moeten zeggen, wanneer ze het moeten zeggen, en nog belangrijker waarom, zijn in staat die angst om te buigen naar bruikbare waarde voor hun publiek.

Plankenkoorts is geen angst om gezien te worden. Het is een angst om beoordeeld te worden.

Wanneer je op jezelf gericht bent — "Hoe zie ik eruit? Doe ik het goed? Vervelen ze zich?" — leest je lichaam de situatie als een bedreiging. De hartslagpiek, de droge mond en de trillende handen volgen allemaal.

Wanneer je gericht bent op het dienen van iemand anders, op de vraag of zij krijgen waarvoor ze kwamen, verzwakt de dreigingsreactie. Sportpsychologen noemen dit other-focus versus self-focus. Het is dezelfde reden waarom een arts geen plankenkoorts krijgt bij het geven van een moeilijke diagnose. De focus is op de patiënt, niet op de prestatie van de arts.

Dit is waarom publiekgericht presenteren, in mijn ervaring, een van de sterkste tegengiffen tegen plankenkoorts is. Het zal het niet altijd elimineren — voor sommigen misschien niet — maar in eenentwintig jaar op het podium en negen jaar acteursopleiding is het het middel dat ik het meest betrouwbaar heb zien werken. De klinische naam voor de angst is glossofobie. Het is de meest voorkomende sociale fobie ter wereld.

De spreekangst verdwijnt niet omdat je je slides beter hebt gememoriseerd. De grip verzwakt op het moment dat je stopt met vragen "Hoe doe ik het?" en begint met vragen "Hoe doen zij het?".

Als je voelt dat je borst samentrekt voor een presentatie, is dat geen zwakte. Dat is de misplaatste spreekangst, op zoek naar een doelwit.

Buig het om. Maak het publiek je doelwit. Dien hen, en de angst heeft nergens meer te landen.

Hoe bereid je je voor op een publiek dat je nog nooit hebt ontmoet?

De meeste sprekers staan voor publiek dat ze niet persoonlijk kennen. Zo peil je ze vóór de dag van de presentatie.

• Vraag de organisator. Wie komt er? Wat zijn hun rollen? Wat weten ze al over je onderwerp? Wat is het ene ding dat ze hopen mee te nemen?

• Lees wat zij lezen. Als je presenteert aan een sector waarin je niet werkzaam bent (techniek, gezondheidszorg, financiën, onderwijs), besteed dan een uur aan de vakbladen die zij lezen. Leen hun vocabulaire. Lucas had gelijk. Mensen horen wat ze begrijpen, niet wat je zegt.

• Gebruik de beschikbaarheidsheuristiek (Availability Heuristic). Een term bedacht door Daniel Kahneman in Thinking, Fast and Slow. De dingen die het gemakkelijkst uit het geheugen kunnen worden opgehaald, voelen het meest waar. Wat die week in het nieuws is, zit bovenaan de mentale inbox van je publiek. Gebruik een actueel voorbeeld, en je lift mee op aandacht die er al is.

• Erken subgroepen. Geen enkel publiek is één geheel. Erken de verschillende perspectieven in de zaal, kort, aan het begin. Mensen blijven betrokken als ze zich gezien voelen.

Hoe dit past in de PASS-methode

De vijf stappen hierboven — Peil, Verbind, Boei, Betrek, Laat beklijven — zijn de publiekgerichte helft van de PASS-methode. Het vierfasen-framewerk dat ik doceer voor het voorbereiden van presentaties die aanslaan: Plan, Analyseer, Simuleer, Serveer.

Publiekgericht presenteren leeft voornamelijk binnen Analyseer (weten wie je publiek is) en Serveer (leveren voor hen, niet aan hen).

Bescheidenheid is de geur waarmee je het vertrouwen van je publiek wint. Als het er niet is, wordt het spoor koud, en zullen ze elders kijken.

Maar voordat je jezelf helemaal oppompt. Denk niet dat impactvolle presentaties alleen kunnen worden bereikt met enorme bezieling. Alle sprekers hebben hun eigen unieke manier om een publiek te bewegen. Soms met weinig woorden, zacht gesproken, of grote en kleine gebaren, een glimlach, een frons, of een stilte bij het neerkijken. Als je niet weet wat ik bedoel, bekijk dan Sir Ken Robinsons TED Talk, Do Schools Kill Creativity? Twintig jaar later is het nog steeds de meest bekeken TED Talk aller tijden, en het werkt bijna volledig door ingetogen warmte.

Publiekgericht presenteren is geen persoonlijkheid. Het is een oriëntatie. Je kunt het luid, zacht, snel, langzaam brengen. Wat het vereist, is dat je blik, je voorbereiding en je presentatie allemaal naar buiten gericht zijn, naar hen, in plaats van naar binnen.

Als je het volledige framewerk met uitgewerkte voorbeelden wilt, beschrijft de PASS-methode-pagina alle vier de fasen.

Veelgestelde vragen

Moet ik eerst mijn boodschap plannen of eerst aan mijn publiek denken?
Eerst het publiek. Altijd. De boodschap bestaat voor het publiek, niet andersom. Zelfs als je onderzoek presenteert waar je jaren aan hebt gewerkt, zal het alleen aanslaan als je je hebt voorbereid op de zaal waar je daadwerkelijk binnenstapt.

Wat is het verschil tussen plankenkoorts en onvoorbereid zijn?
Plankenkoorts is de manier waarop je lichaam een sociale situatie verkeerd interpreteert als een fysieke bedreiging. Onvoorbereid zijn is een ander probleem, en het maakt plankenkoorts veel erger. Voorbereiding vermindert plankenkoorts. Het dienen van het publiek elimineert het grootste deel van wat overblijft.

Hoe vroeg moet ik beginnen met voorbereiden op een publiek?
Op het moment dat je de uitnodiging accepteert. Besteed de eerste helft van je voorbereidingstijd aan het publiek. Wie ze zijn, wat ze weten, wat ze nodig hebben. Besteed de tweede helft aan de inhoud. Draai de volgorde om en je schrijft een geweldige presentatie voor de verkeerde zaal.

Is glossofobie hetzelfde als plankenkoorts?
Glossofobie is de klinische term voor spreekangst, de meest voorkomende sociale fobie. Plankenkoorts is het alledaagse woord voor hetzelfde fenomeen. Beide reageren op dezelfde interventie: je focus naar buiten richten, naar het publiek.

Kan ik plankenkoorts in mijn eentje overwinnen?
Veel sprekers doen dat. De grootste afzonderlijke verschuiving is de hierboven genoemde oriëntatieverandering, van zelfgerichtheid naar publiekgerichtheid. Als dat niet genoeg is, helpt gestructureerde coaching. De twee paden hieronder zijn waar de meeste lezers vervolgens naartoe gaan.

Wat nu?

Als dit landde, is de vraag niet of de publiekgerichte oriëntatie werkt. Het is waar je het vervolgens toepast.

Als je solo presenteert — presentaties, pitches, keynotes, interviews — is de AI Spoedcursus de snelste manier om het volledige voorbereidingssysteem eigen te maken. In je eigen tempo, ontworpen rond de PASS-methode.

Als je een team leidt dat pitcht, presenteert of verkoopt — de pagina voor bedrijven bevat de workshopformats en prijzen voor in-house training. We stemmen deze af op de werkelijke inzet van je team.

Als dit je aansprak en je dieper wilt ingaan op het framewerk voordat je een beslissing neemt, lees dan meer over de PASS-methode — de volledige vierfasen-aanpak waarvan deze post een onderdeel is. Weet je niet zeker welk pad bij je past? Boek een gratis kennismakingsgesprek van 15 minuten en we zoeken het samen uit.